İki Bacı, İki Cariye, Bir Peygamber; Alevi Deyişleri Tevrat’ı Tamir Edebilir mi?

Ünsal Öztürk

Peygamber Yakup’un evliliklerine yakından bakalım.

Bir önceki yazıdan biliyorsunuz, Yakup hile ile babası İshak’ı kandırmış, ağabeyi Esav’ın hakkı olan peygamberliği gasp etmiş, ağabeyinin ölüm tehdidinden kaçmış ve Harran’a gelmişti.

Bir su kuyusuna koyunlarıyla birlikte gelen dayısının kızı Rahel’i gördü. Onu öptü ve kendisini tanıttı. Rahel koşarak babası Laban’a haber verdi.

Laban aceleyle yeğenini karşıladı ve evine getirdi. Bir ay kadar yanında kaldıktan sonra, “Söyle bana ücretin nedir?” diye sordu Laban.

Laban’ın iki kızı vardı. Büyüğünün adı Lea, küçüğünün adı Rahel’di. Büyük kızın gözleri az görüyordu. Rahel ise “güzel endamlı ve bakılışı güzeldi”.

“Küçük kızın Rahel için yedi sene sana hizmet ederim” dedi Yakup.

“Onu sana vermek, onu başka bir adama vermemden iyidir; benimle kal” dedi dayısı.

Yakup yedi sene hizmet etti Laban’a.

Yedi sene bittiğinde Yakup, Laban’dan Rahel’i istedi. Sürenin dolduğunu bildirdi. Laban halkını toplayarak bir ziyafet verdi. O gün akşam Laban, küçük kızı Rahel’i değil, büyük kızı Lea’yı Yakup’un koynuna soktu. Yakup onun yanına “girdi.” Sabah olduğunda durumu anlayan Yakup, dayısına sitem etti. Konuştuklarının böyle olmadığını söyledi. Dayısı Laban ise büyük kız evlenmeden küçük kızın evlenemeyeceğini söyledi yeğenine. Onların gelenekleri böyleydi. Nasıl işse, Yakup orada yedi yıl Laban’a hizmet etmiş ama basit bir kuralı öğrenememişti! Yedi yıl ne yapmıştı acaba?

“Bunun haftasını tamamla, ve yanımda edeceğin başka yedi sene daha hizmete karşılık, onu da sana veririz” dedi Laban. Demek ki iki kız kardeşi aynı zamanda Yakup’a karı yapmaktadır babası.

Yakup, Lea’nın haftasını tamamladı. Rahel de ona karı olarak verildi. Yakup “Rahel’in de yanına girdi, ve Raheli de Leadan ziyade sevdi, ve Labanın yanında başka yedi sene daha hizmet etti.”

Demek ki Harranlı Aramiler iki kız kardeşi aynı anda aynı kişiye karı yapabiliyorlardı. Tabii bir şartla, aradan bir hafta geçecek, haftasını tamamlayacak. Bu bilgiler de dikkatle incelenmelidir. Aramiler Harran’a dışarıdan geldiğine göre, acaba Harran’ın yerleşik halkında yukarıdaki anlatılan bilgiler gibi gelenekler var mıdır? Örneğin Laban’ın da hilekâr bir kişi olduğu anlaşılmaktadır. Yakup’la anlaşmalarına rağmen, büyük kızını, hile ile Yakup’un koynuna sokmuştur. Daha sonra onunla pazarlık yapmış, küçük kızını da Yakup’un koynuna sokmuştur. Harran’ın yerli halkında, bu tür haksız davranışlar var mıdır? Şunu anlatmaya çalışıyorum: İbrahim’in soyunun yaptıkları hak mıdır? Bu sülaleden Alevi cemlerine kim girebilir?..

Karı koca ilişkileri içine Rab da girdi. Yakup, Lea’yı değil kız kardeşi Rahel’i seviyordu. Rab bunu görmüştü. Bu yüzden Rab, Rahel’i kısırlaştırdı, Lea’nın rahmini açtı ve Lea gebe kalıp bir oğul doğurdu. Rab, Lea’nın tarafını tutmuştu. Mutlaka bir taraf tutması gerekiyor çünkü. Tarafsız kalsa olmuyor. İlk oğlun adını Ruben koydular. Rab, Lea’nın hakir görüldüğünü gördüğü için onlara bir oğul daha verdi. Adını Şimeon koydular. Lea üçüncü oğlunu da doğurdu. Adını Levi koydular. Son oğlunun adı Yahuda konmuştu. Bütün bu çocukları doğururken kocasının kendisine bağlanmasını istiyordu Lea.

Rahel’in Öfkesi

Rahel kız kardeşinin doğurduğunu, kendisinin doğuramadığını gördüğünde “Bana çocuklar ver yoksa ölürüm” dedi Yakup’a.

“Ben rahmin semeresini senden esirgeyen Allahın yerinde miyim?” diye cevap verdi Yakup.

“İşte, cariyem Bilha, onun yanına gir; ta ki, dizlerimin üzerinde doğursun da, ondan çocuklarım olsun” dedi Rahel, bunun üzerine.

Yakup iki kız kardeşten sonra Rahel’in cariyesi Bilha’yı da kendisine karı olarak aldı. Kız kardeşler, cariyeler… Hikâyeye bakın. Kızların bile cariyeleri var. Babaları hediye etmişti onları kızlarına. Cariye ne iş yapardı acaba, o sıralarda? Örneğin Bilha, Laban’ın cariyesi iken ona ne tür hizmetlerde bulunurdu? Örneğin onunla yatar mıydı Laban? Laban onun yanına girer miydi? Eğer öyle ise, hem kayın peder Laban, hem de yeğen damat Yakup aynı kadının “yanına girmiş” olmuyor mu? Kabul edemeyeceğim bir sistem. Eğer böyle olmamışsa söyleyecek bir şeyim yok.

Yakup, Bilha’nın yanına girdiğinde, onu gebe bıraktı. “Yanına girmek” yeni bir kavram, biliyorsunuz önce “bilmek” kavramı vardı. Bilha doğurduğunda onun adını Dan koydular. Bilha yine gebe kalmış ve Naftali’yi doğurmuştu.

Bu durumu Lea izliyordu. O, doğurmaktan kalmıştı. Çare, biliyorsunuz, cariyenin kocaya verilmesidir. O da evlenirken babasının kendisine hediye ettiği cariye Zilpa’yı kocası Yakup’a karı olarak verdi. Gad doğdu, sonra Aşer doğdu.

Doğurmaktan kalmış Lea, doğuramayan Rahel, cariye Bilha ve cariye Zilpa ile ve oğulları ile yaşayan Yakup tam bir curcunanın içine düşmüştü. Yusuf’un doğacağı yere kadar olan bu bölümü olduğu gibi alacağım. Çünkü Rab Allah o sıralarda sadece kıskançlıklar, doğumlar, cariyelerin doğurmaları ile uğraşmıştır.

“Ve Ruben buğday biçme günlerinde gitti, ve tarlada lüffah meyvaları buldu, ve onları anası Leaya getirdi. Ve Rahel Leaya dedi: Rica ederim, oğlunun lüffahlarından bana ver. Ve ona dedi: Kocamı aldığın yetmiyor mu? Oğlumun lüffahlarını da mı alacaksın? Ve Rahel dedi: Öyle ise, oğlunun lüffahlarına bedel bu gece seninle yatacak. Ve Yakup akşamleyin kırdan geldi, ve Lea onu karşılamağa çıkıp dedi: Benim yanıma gireceksin; çünkü seni oğlumun lüffahları ile kiraladım. Ve o gece onunla yattı. Ve Allah Leayı işitti, ve gebe kalıp Yakuba beşinci bir oğul doğurdu. Ve Lea dedi: Allah ücretimi verdi, çünkü cariyemi kocama verdim; ve onun adını İssakar koydu. Lea yine gebe kalıp Yakuba altıncı bir oğul doğurdu. Ve Lea dedi: Allah bana iyi bir hediye verdi, şimdi kocam benimle oturacaktır; çünkü ona altı oğul doğurdum. Ve onun adını Zebulun koydu. Ve sonra bir kız doğurup onun adını Dina koydu. Ve Allah Rahel’i hatırlayıp onu işitti, ve onun rahmini açtı: Ve gebe kalıp bir oğul doğurdu; ve dedi: Allah utancımı kaldırdı; ve onun adını Yusuf koyup dedi: RAB bana bir oğul daha artırsın.”
…

Peygamber Yakup, İsrail’dir!

Yakup adamlarıyla birlikte Kenan ülkesindeki Luz, yani Beyt-El Kenti’ne geldi.
Tanrısı Yakup’a göründü ve ona şöyle dedi:

“Sana Yakup diyorlar, ama bundan böyle adın Yakup değil, İsrail olacak. Ben Her Şeye Gücü Yeten Tanrı’yım. Verimli ol, çoğal. Senden bir ulus ve uluslar topluluğu doğacak. Kralların atası olacaksın.

İbrahim’e, İshak’a verdiğim toprakları sana da vereceğim ve senden sonra soyuna bağışlayacağım.”

Bu arada Rahel son oğlu olan kendisinin Ben-Oni adını koyduğu ama Yakup’un Benyamin dediği oğlunu doğurduktan sonra öldü.

Yakup’un zürriyeti şöyledir:

“Yakup’un on iki oğlu vardı.
Lea’nın oğulları: Ruben (Yakup’un ilk oğlu), Şimon, Levi, Yahuda, İssakar, Zevulun.
Rahel’in oğulları: Yusuf, Benyamin.
Rahel’in cariyesi Bilha’nın oğulları: Dan, Naftali.
Lea’nın cariyesi Zilpa’nın oğulları: Gad, Aşer. Yakup’un Paddan-Aram’da doğan oğulları bunlardır.”

Tevrat’ta bu bölümde şöyle de bir bilgi var:

“İsrail yine göçtü ve Eder Kulesi’nin ötesinde konakladı.
İsrail o bölgede yaşarken Ruben babasının cariyesi Bilha’yla yattı. İsrail bunu duyunca çok kızdı.”

Ruben’in ve Bilha’nın kim olduğunu yukarıdaki Tevrat’tan alınan parçadan çözebilirsiniz.

Tevrat’ta yer alan anlatımlar hangi Alevi deyişinde var? Peygamber Yakup’un karılarını, cariyelerini hangi Alevi deyişi tamir edebilir?

Bir sonraki yazıda Peygamber Yusuf’u anlatacağım. Bakalım o neler yapmış?